توانبخشي زانو آسيب هاي رباط صليبي قدامي(ACL)

تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۱۲/۱۴

معرفي، عملكرد و اپيدميولوژي

يكي از شايع ترين و معروف ترين آسيب هاي زانو، آسيب ليگامان(رباط) صليبي(متقاطع) قدامي است(Anterior Cruciate ligament) كه اختصارا به آن ACL گفته مي شود.


به گزارش وب‌سایت رسمی ایفمارک، دپارتمان فیزیوتراپى مركز پزشكى عالى فیفا (ایفمارك) گفت: يكي از شايع ترين و معروف ترين آسيب هاي زانو، آسيب ليگامان(رباط) صليبي(متقاطع) قدامي است(Anterior Cruciate ligament) كه اختصارا به آن ACL گفته مي شود. 

 ليگامان متقاطع قدامي، ليگاماني است با طول تقريبي ٣٠ ميلي متر و قطر تقريبي ١٧ ميلي متر كه در عمق مفصل زانو قرار داشته و فيبرهاي آن در قالب دستجات     به هم گره خورده از استخوان ساق به پايين ترين نقطه استخوان ران متصل مي شود.

 اين ليگامان به همراه ليگامان صليبي خلفي( كه به اختصار PCL ناميده مي شود)، در عمق مفصل زانو به حالت ضربدري قرار دارند و شكلي مشابه صليب را مي سازند، دليل نامگذاري آنها نيز به همين دليل مي باشد.
ليگامان فوق، از حركت بيش از حد استخوان ساق بر روي استخوان ران جلوگيري كرده، از صاف شدن بيش از حد زانو جلوگيري مي كند. همچنين در پيشگيري از چرخش محوري رو به داخل و خارج زانو در درجات بالا هم پيش گيري مي نمايد. به صورت كلي نقش اين ليگامان در ثبات مفصل زانو بسيار شاخص و حائز اهميت مي باشد.
اين ليگامان، شايع ترين ليگاماني است كه در زانو آسيب مي بيند، سن شيوع اين آسيب بيشتر در جوانان ١٥ تا ٢٥ ساله و ورزشكار مي باشد و حين فعاليت هاي ورزشي با شدت بالا از جمله فوتبال، بسكتبال، هند بال، اسكي و فوتبال آمريكايي ريسك آسيب آن افزايش مي يابد.
نكته جالب اين است كه زنان ورزشكار حداقل ٣ تا ٥ برابر بيش از مرداني كه در سطوح قهرماني مشابه همان ورزش فعاليت مي كنند، مستعد آسيب ليگامان صليبي قدامي هستند. اين ريسك در ورزش هايي كه شامل پرش و فرودهاي بسيار همراه با حركات چرخشي مي باشد، بسيار بيشتر مي گردد. محققان عواملي مانند نحوه فرود، قدرت كمتر چهارسر، تغييرات هورموني، شلي عمومي ليگامانها و كنترل عصبي عضلاني ضعيف تر را از عوامل شيوع بيشتر اين آسيب در خانم ها ذكر كرده اند.

مكانيزم آسيب، عوامل خطر زا و علائم

مكانيزم آسيب:
ليگامان صليبي قدامي زانو در دو وضعيت آسيب مي بيند:
١. وضعيت برخوردي~ در اثر برخورد پاي حريف به مچ پا يا زانوي فرد رخ مي دهد، در نتيجه با فشار زياد زانو به داخل چرخيده يا زانو بيش از حد باز مي شود.
٢. وضعيت غير برخوردي~ فرد حين فرود بر روي زمين بدون آنكه برخوري با زمين يا پاي مقابل رخ دهد، زانويش به داخل مي چرخد.

عوامل خطر زا
١. عوامل ژنتيكي و آناتوميكي مانند جنسيت، سن( كه در هفته پيش اشاره شد)، فضاي باريك انتهاي استخوان ران، ACL باريك تر و…
٢. عوامل بيومكانيكي مانند عضله چهارسر ضعيف، پرش و فرود غلط و…
٣. عوامل عصبي عضلاني مانند حس عمقي ضعيف، هماهنگي ضعيف بين عضله چهار سر و همسترينگ و…

علائم آسيب
١. احتمال شنيده شدن صداي “پاپ” زانو در لحظه آسيب
٢. ورم داخل مفصلي زانو
٣. احتمال ايجاد كبودي زانو
٤. درد جلوي زانو و پشت كشكك زانو و گاها همسترينگ
٥. حس خالي كردن زانو كه فرد حس مي كند حين راه رفتن به صورت ناگهاني زانو خالي كرده و مجبور به لنگش يا كشيدن زانو بر روي زمين مي گردد.

 پس از آسيب ديدگي مفصل زانو، پزشك يا فيزيوتراپيست مربوطه، با انجام چند تست معتبر، مي تواند وجود يا عدم وجود آسيب ACL را تشخيص داده و به صورت تقريبي مي تواند ميزان پارگي آن را نيز گزارش نمايد( دقيق ترين راه تشخيص، انجام MRI زانو مي باشد كه در صورت لزوم، با تجويز پزشك مربوطه انجام مي پذيرد).

 همه موارد آسيب ACL نياز به جراحي ندارند، ولي اگر ميزان خالي كردن زانو زياد باشد يا با آسيب ديگري همراه باشد، احتمال نياز به عمل جراحي بالا مي رود.

 مهم ترين آسيب همراه با پارگي ACL، آسيب منيسك داخلي و همچنين رباط داخلي زانو مي باشد، زيرا مكانيسم آسيب اين سه، تا حدي مشابه مي باشد. همان طور كه گفته شد، وجود اين سه آسيب در كنار يكديگر، نياز به عمل جراحي زانو را بسيار قوت مي بخشد.

 بلافاصله پس از عمل جراحي ACL، توانبخشي تخصصي زانو آغاز مي شود، به عنوان مثال در يك هفته پس از عمل، تمرينات تقويت عضله چهار سر و يخ گذاري زانو اولويت دارد، ولي در هفته سوم تمرينات دوچرخه آغاز مي گردد.

نكاتي كه بايد مورد توجه قرار گيرد:
١. در هفته هاي اول پس از جراحي، يخ گذاري صحيح اولويت بالايي دارد و از ورم و خونمردگي زانو پيشگيري مي نمايد.
٢. در زمينه دامنه حركتي زانو و زمان وزن گذاري بر روي پاها، فيزيوتراپيست مربوطه با توجه به نسخه پزشك جراح و همچنين پروتكل هاي درماني خاص، تصميم گيري    مي نمايد.
٣. مدت زمان فيزيوتراپي بعد از عمل ACL حداقا ٦ ماه مي باشد.
٤. فيزيوتراپي پس از عمل جراحي ACL بسيار تخصصي و دشوار مي باشد و بايد حتما توسط فيزيوتراپيست ورزشي حاذق و كارآزموده انجام شود.

کانال رسمی ایفمارک را در تلگرام دنبال کنید